Over bieb-items

Een bieb-item biedt kennis en verdieping. Publicaties, achtergronden en inzichten van duurzame doeners en denkers.

Voedselverspilling is een systeemprobleem

bieb

Oplossers van voedselverspilling zien een systeemprobleem. Want: 'het hoort er gewoon bij'. Waar gaat het mis?

Ontregelende regels

Onze regelgeving is ingericht op het verzekeren van kwalitatief zo hoogwaardig mogelijk voedsel. Niks mis mee, maar als het leidt tot het degraderen van prima eetbaar groente en fruit tot 'niet goed genoeg', gaat er iets mis in de definities. Deze regelgeving is wel versoepeld, maar nog steeds is er oogst die het schap niet haalt omdat het er niet perfect genoeg uitziet.

Tegelijkertijd zijn er onduidelijkheden en drempels over wanneer iets niet langer voor menselijke consumptie bestemd is. Wanneer wordt iets een reststroom? Ook aan de achterkant gooien we zo dingen weg. 

Magere businesscase

Onze logistiek en productie is nauwelijks ingericht op het omgaan met verspild voedsel. Het is 'te veel gedoe' om andere producten dan standaardproducten te verwerken. Meer handelingen. Aparte logistiek. Extra administratie. En dus een ongunstiger verdienmodel.

Bovendien kannibaliseert verspild voedsel. Soep van verspilde tomaten maakt niet dat we méér tomatensoep gaan eten. Het creëert meer aanbod voor dezelfde vraag. Dat vergroot concurrentie en drukt de prijs.

Vanuit een lange termijn blik zou de productie omlaag kunnen, omdat 'mindere' kwaliteit producten (ook) gebruikt worden. Maar dat levert minder op en maakt je eigen productie minder waard. Slecht nieuws voor ondernemers.

Tegengestelde belangen

Er zijn (dus) meerdere plekken in ons systeem waar sprake is van tegengestelde belangen. Zo willen retailers langdurige relaties met klanten en een maximale share of wallet. Hoe vaker en hoe meer je koopt, des te beter. Hoe verhoudt dat zich tot het grote aandeel van de consument in voedselverspilling? Die koopt te vaak, te veel. En hoe verhoudt stunten met voedselprijzen zich tot consumenten een reëler gevoel geven van de werkelijke kosten van voedsel(productie)? Deze dilemma’s tussen duurzaamheid en marketing zijn nog niet gekraakt.

Doorgeven

Waar we ook nog tegenaan lopen; iedere schakel in de voedselketen heeft vormen van verspilling. Met uitzondering van de consument kunnen al die schakels de financiële verliezen doorbelasten naar de volgende schakel. Daarmee wordt de prikkel er iets aan te doen veel kleiner.

Verschillende betekenissen

Voedselverspilling is een containerbegrip met verschillende betekenissen. Het is een veelkoppig monster dat zowel niet-geoogste oogst, overproductie, reststroom, schadeverlies als over-de-datum heet. Vaak definiëren we het probleem weg om onze tekortkomingen niet onder ogen te zien. Het gebrek aan eenduidigheid en onze (on)bewuste wens problemen te ontwijken, maakt voedselverspilling moeilijk vast te grijpen.

Consumens

In overvloed kiezen we het beste en laten wat minder is links liggen. Dat is mens eigen. In overvloed verleggen we onze normen. We zijn 'consumens'. Dat werkt ook omgekeerd. Als je op vakantie bent in een afgelegen vakantieplaatsje en echt sperziebonen moét hebben, dan neem je die laatste twee ons mee. Ook als ze hier en daar wat plekjes vertonen. Dergelijke schaarste kennen we thuis niet. Sterker nog, we plánnen op overproductie. Onze geest en gewoontegedrag zijn daarmee onderdeel van het systeemprobleem.

Verbinding verbroken

Er is een generatie die denkt dat de voedselketen begint in de supermarkt. Het besef van het werkelijke proces ontbreekt, de samenhang met schaarse grondstoffen, energiebronnen en arbeid wordt niet gezien. Ook zijn we ons nauwelijks bewust van de wrange context dat elders in de wereld honger wordt geleden. Wat je niet ziet, kun je moeilijk waarderen. Voedsel wordt daarmee waarde(n)loos. Een wegwerpartikel.

Bovendien wordt veel van ons eten bewerkt naar een smaak die loskomt van hoe het product echt proeft. Die gecreëerde smaak verkoopt echter beter. Het vergroot de afstand tot wat echt voedsel is.

Het ontbreekt ons ook aan tijd en aandacht om voor zoiets simpels als boodschappen zoiets ingewikkelds als een voedselketen te moeten overzien. De groep die dat wel doet is een kleine voorhoede van activistische consumenten. De houding van de mainstream consument biedt maar weinig basis voor verandering. 

Een systeemaanpak voor een systeemprobleem

Deze incomplete opsomming onthult een complex probleem. Voedselverspilling bestaat op meerdere plekken, bij verschillende spelers, vanuit diverse bronnen onder tegenstrijdige regelgeving en botsende belangen. We weten dat we andere regels zouden kunnen maken en dat technische oplossingen voorhanden zijn. Maar wie begint waar? En wie begint eerst? Dat lijkt vooral een kwestie van 'willen'.

Ondertussen bestaan er initiatieven als De Verspillingsfabriek, de soepen van Kromkommer of de restaurants van InStock. Binnenkort eten we Haantjesvlees van Kipster en vinden bijvangst van vissers in de supermarkt.

In de regel zijn dit activistische ondernemers die laten zien dat het anders kan. Hun boodschap is vaak belangrijker dan hun businesscase, en daarmee dan ook niet de hele oplossing. Ze tonen het belang van (meer) verandering op systeemniveau. Door betere coördinatie van een gedeelde agenda en meer onderlinge versterking van initiatieven. Genoeg te doen voor een stimulerende overheid, samenwerkende bedrijven, versnellende platforms en welwillende consumenten. Meer voor minder voedselverspilling.

Ontkiem je Kracht

Dit artikel is geschreven naar aanleiding van het programma Ontkiem je Kracht waarin ondernemende oplossers van voedselverspilling kennis delen en samenwerking onderzoeken. Meer weten of deelnemen? Neem contact op met Pieter Goudwaard via [email protected].

Facebook Twitter LinkedIn™
Twitter LinkedIn™ Facebook Google+
Geschreven door Bas van Haastrecht op 19-06-17 mvonederland.nl/netwerken/mvo-netwerk-food-agribusiness/ontkiem-je-kracht

Wil jij op dit bieb-item reageren?

Laatste reacties