Over bieb-items

Een bieb-item biedt kennis en verdieping. Publicaties, achtergronden en inzichten van duurzame doeners en denkers.

Voedselverspilling is een veelkoppig monster

bieb

In een zoektocht naar de beleving van het begrip voedselverspilling, wordt duidelijk dat het nogal een containerbegrip is. Bekijk tien verschillende plekken door de keten heen, en je komt (minstens) net zoveel verschillende betekenissen tegen. Welke precies? En helpt dat de aanpak van voedselverspilling of zit het die juist in de weg?

De dagelijkse gang van zaken

Bij groente- en fruittelers alleen al zijn er vele vormen en betekenissen van voedselverspilling. Zo is er de niet geoogste groente die op het land blijft liggen. De lagere kwaliteit fruit, vaak voor de alternatieve verkoop. Oogst die in de biovergister gaat. Onverkochte en dus weggegooide oogst. En meer.

Overigens gebruiken de meeste telers daarbij zelf niet zo snel het begrip voedselverspilling. Het zijn vooral anderen buiten de branche die dat doen. Dat voelt voor de teler nog weleens als een wijzend vingertje. Voor hen is het meer een logisch onderdeel van de dagelijkse gang van zaken. En als er dan iets 'zonde' is, dan is dat vooral de energie en arbeid die voor niks of voor te weinig geleverd is. Om voedselverspilling te willen bestrijden, moet je het dan ook vooral hebben over meer rendement uit de oogst halen.

Een slechte businesscase

Voor de telervereniging geldt min of meer hetzelfde, zo zegt men. Voedselverspilling als begrip leeft nog niet zo. Volgens sommigen is het vooral 'een imagodingetje'. In de praktijk van inkoop en verkoop gaat het vooral om producten van een lagere kwaliteit, tegen een lagere prijs maar wel met veel meer gedoe. Wie tot tien kan tellen, ziet dat de businesscase hiervan lastig is.

Reststromen

Fabrikanten kijken ook weer net even anders. Alles wat bij de teler achterblijft, is voor hen geen voedselverspilling. Althans, niet die van de fabrikant. Voor hen gaat het vooral om het groenten en fruit dat wel de fabriek binnenkomt, maar niet gebruikt wordt. De kopjes en de kontjes. Dat heet dan overigens geen verspilling, maar een reststroom. En het spel is hier niet het bestrijden van voedselverspilling, maar het verhogen van efficiency. Andere woorden, andere betekenissen.

Voorkomen van "nee" verkopen

Ook binnen de horeca is er weer de eigen betekenis. Voedselverspilling is primair dat wat je te veel hebt ingekocht. "Nee" verkopen is immers erger dan over de datum gaan. In een gezonde bedrijfsvoering hoort het er gewoon bij dat er spullen overblijven die worden weggegooid. Daar reken je mee. En dan hebben we het nog niet over dat wat er op het bord van de klant blijft liggen. Dat is al verkocht en daarmee is de inkoop gedekt.

Schade

Bij de retailer zijn er eveneens allerlei vormen van voedselverspilling te vinden. Ze kennen ook de producten die over datum gaan omdat je klanten geen lege schappen wil bieden. Maar daarnaast heb je zoiets als 'schade' (dat hele netje citroenen dat weggaat, omdat er ééntje rot is). En tegenwoordig is het ook dat wat ze op het schap hebben staan: producten die gebaseerd zijn op verspild groente en fruit. Maar voedselverspilling volgens de retail is toch vooral dat wat de consument te veel koopt. Daar ligt het echte probleem.

Zonde

Daarmee komen we bij de (voorlopig?) laatste schakel in de keten. De meeste consumenten hebben geen flauw benul wat er op andere plekken in de keten verspild wordt. Voor hen gaat het om de boodschappen die de prullenbak in gaan, omdat het oog, de aanbieding of de verpakking groter is dan de magen die in het huishouden gevuld moeten worden. Verspilling heeft bij hen waarschijnlijk wel de grootste emotionele lading. Overigens met dezelfde rationale onderbouwing. Voedselverspilling is zonde, want dat kost een hoop geld. Het grote verschil, en daarmee de pijn, is dat de consument er niet als een ondernemer calculerend mee om kan gaan en het ook niet kan afwentelen op een volgende schakel in de keten.

Veelkoppig monster

Voedselverspilling is een veelkoppig monster dat door de keten heen een andere lading heeft. Wat overal hetzelfde is: de meeste mensen raken het onderwerp liever niet aan. We geven het andere namen. We zien het als iets dat erbij hoort. We negeren dat wat een ander doet. En zo definiëren we het probleem moeiteloos weg. Liever dat, dan toegeven dat we iets fout doen. Of zoals iemand het ooit verwoordde: "Voedselverspilling is van iedereen, maar daardoor is het van niemand". Daarmee lijkt het nogal op de worsteling met dat andere grote, abstracte begrip: duurzaamheid.

En dus?

Toegegeven! Het beeld zoals hierboven geschetst, is soms wat aangezet om de scherpte op te zoeken, maar het is dichter bij de realiteit dan we zouden willen. Hoe gaan we daar dan mee om? Wat kunnen we daar dan mee?

Een aantal suggesties:

  • Maak het onderwerp klein, concreet en dichtbij. Breng het in de directe belevingswereld, gebruik de terminologie die al gebruikt wordt en presenteer het in de proportie die op die plek in de keten ook aangepakt kan worden.
  • Zoek en benadruk het eigenbelang van degene wiens gedrag je zou willen beïnvloeden. Lees bijvoorbeeld over de businesscase van het terugdringen van voedselverspilling.
  • Presenteer het onderwerp altijd in combinatie met een concreet handelingsalternatief. Of stel een 'hoe?' vraag. Des te praktischer des te beter. De app van NoFoodWasted is een mooi voorbeeld.
  • Gebruik het grotere begrip 'voedselverspilling' meer als achtergrond en alibi, maar leg die verspillingsolifant niet volledig op het bordje van die ene schakel.

Ontkiem je Kracht

Dit artikel is geschreven naar aanleiding van het programma Ontkiem je Kracht waarin ondernemende oplossers van voedselverspilling kennis delen en samenwerking onderzoeken. Het beter in beeld brengen van de beeldvorming is één van de actiepunten in het programma. Meer weten of deelnemen?  Neem contact op met Pieter Goudwaard via [email protected].

In samenwerking met Wageningen Academy organiseren het MVO Netwerk Food & Agribusiness en het IMVO Netwerk Chemie op 29 juni 2017 de netwerkbijeenkomst van food waste naar food profit. Want hoe voorkom je voedselverspilling? En waar dat niet kan, wat doe je met grondstoffen die overblijven? Meld je vandaag nog aan.

Twitter Facebook LinkedIn™
Twitter LinkedIn™ Facebook Google+
Geschreven door Bas van Haastrecht op 26-05-17 mvonederland.nl/netwerken/mvo-netwerk-food-agribusiness/ontkiem-je-kracht

Wil jij op dit bieb-item reageren?

Laatste reacties